Latin Hagiography
A preliminary digital legendarium

Carmen de natalicio Felicis et de Niceta, episcopo Romatianae in Dacia


Ex Carmine IX de Natalicio Sancti Felicis


  • Salve cara dies, salve mihi, lux mea, salve
  • Semper festa mihi: sed in hoc mihi clarius anno
  • Orta refulsisti, quia cum Felicis honore
  • Nicetam revehis; sanctorum ut amore duorum
  • Binum habeam natalem hodie, quo corpore sumpti
  • Martyris excessum celebrans, et corpore prompti
  • Ecce sacerdotis retidum satiatus adoro,
  • Suscipiens humili metantem in pectore Christum.
  • Exultet mea nunc anima, dicatque quod olim
  • Sponsa canebat amans Domino vocalis amanti:
  • Imber abit, discessit hiems, vox turturis altae
  • In nostra tellure sonat, dat vitis odorem,
  • Florida et in terris miramur lilia caeli.
  • Unde repente, precor, versa vice temporis aether
  • Ver agit, et gelidis flores visuntur in agris?
  • Unctus adest Domini, Christi comitatus amicis
  • Nicetes, hinc vernat hiems, hinc undique nobis
  • Spirat odoratos vegetabilis aura vapores.
  • Hoc de corde venit benedicti spiritus agri.
  • Vita pudicitiae, et liquido mens candida vero,
  • Nicetam faciunt flores, et aromata verna.

[…]

  • ———— Video praesenti lumine coram
  • Niceten rediisse mihi; visoque parente,
  • Cuius prae cunctis amor in me regnat, et ipse
  • Nicetes fio, benedicti nominis instar
  • Mente gerens, quae nunc voto victore triumphat.
  • Ergo conspiciens hunc longo tempore longe
  • Natali venisse tuo, clarissime Felix,
  • Nonne tua ducente manu adventasse fatebor?
  • Nam quis tam claro poterit non cernere signo
  • Hoc prece provenisse tua, ut quod sumere votis
  • Vix poteram, aut ipso saltem mihi fingere somno,
  • Nicetam rursus coram Felicis in ipso
  • Natali, visu simul amplexuque tenerem,
  • Atque iterum sub eo canerem mea debita, Felix,
  • Auditore tibi? Sed quid faciam? rogo. Pauper
  • Divitis assideo mensae, et miser audeo magnis
  • Insertare manum dapibus; neque cogito, quod me
  • Talia consimili vice, qualia sumo, parare
  • Conveniat, dignumque isto dare iudice verbum.
  • Quare inopida, sancte, tuo, ut te digna patrono
  • Et pariter condigna tuo loquar usus amico.

[…]

  • Sed quia vox divina decet Felicis honorem,
  • Et quia Nicetes, Domini puer atque sacerdos,
  • Longinqua tellure mihi iam missus, ad istum
  • Ecce diem venit, vir tam bonus ore magistro,
  • Quam sacer est victore animo, vel corpore victo.
  • O mihi fulminea Cherubim si forcipe sumptum
  • Carbonem ex ipsa Domini procul adferat ara,
  • Et peccatoris male pinguia labra perurat,
  • Ut defaecato concretis sordibus ore,
  • Non ut ab ore meo, sed ut auditoris ab ore
  • Ipsius hausta, meo depromam dignius ore;
  • Nec peccatoris stolidi sermo asper et aeger
  • Et violet castas, et doctas vulneret aures!
  • Sed quoniam lateri meus assidet ipse magister,
  • Cominus e regione situm, venerante frequenter
  • Lumine conspiciam; forsan sapientis ab ore,
  • Ut quondam effetae pecudes pastoris Iacob,
  • Concipiam sterili fecundos pectore sensus.
  • Namque et Nicetes Domino benedictus, ut ille,
  • Mitis; ut Israhel ovibus quoque pastor et haedis
  • Ante lacum viventis aquae; sed et hic etiam treis
  • Corde pari trina sibi legit ab arbore virgas,
  • Queis in aqua positis pecus advocat, et coëunteis
  • Ingravidat, virgisque tribus concepta colorat;
  • Ut de interrasa variatis cortice virgis
  • Insignita gregis sancti fetura probetur.
  • At pecori Laban non est nota, sed nota vitae.
  • Nam nota mortis erit, Christo non esse novatos.
  • Sic animas steriles in nomine gratia trino
  • Innovat, et verbi coitu vir Spiritus implet,
  • Conceptosque Deo notat intus ecclesia fetus
  • Virgineo fecunda utero, materque salutis,
  • Dum virgis intenta tribus bibit uvida Verbi
  • Semina, et internus signatur lumine vultus.
  • Hinc sterilis peperit septem, et defecit abundans,
  • Dilatante Deo tenues, tenuante superbos.
  • Sic ego Niceta viso, quasi fonte reperto
  • Sicut ovis sitiens ad viva fluenta cucurri
  • Aridus, et sensi mea protinus ubera tendi,
  • Attentusque diu pascentis in ora magistri,
  • Inspexi docto varias in pectore virgas,
  • Conspectumque bibi per lumina fixa colorem,
  • Et me divinis sparsit mens roscida guttis.

[…]

  • Unde mihi hos animos? Quae me levat aura superbum?
  • Non agnosco tumens mea pectora; maior agit mens.
  • Sentio Nicetam, qui proximus assidet, et me
  • Tangit, et adiuncto lateri vicinus anhelat.
  • Acer anhelantis iuxta me spiritus intrat,
  • Insolitumque potens meditantis suscitat ignem,
  • Frigenteis animans admoto fomite fibras.
  • Sed reprimam tumidos flatus, nec magna super me
  • Exiguus spirabo loqui, referarque relicta
  • Parvus humo, et plano modici pede carminis ibo.
  • Quamvis Felicis meritum sublime profari
  • Non possum sine laude Dei, tu sancte paterno
  • Suscipe me Niceta sinu: et dum pectore docto
  • Sustineor, caput in blando mihi corde reclinans,
  • Sal tuus insulsum me condiat, et sitientes
  • Dives vena riget rivo mihi perpete sensus.
  • Dicam iterum gaudens, et adhuc vix muneris huius
  • Credulus, ingeminabo rogans: Dic, quaeso, redisti?
  • Teque ipsum teneo Niceta? In quo hactenus aeger
  • Noctes atque dies animo tabente pependi?
  • Venisti tandem quarto mihi redditus anno.
  • Sed grates Christo, quia te vel sero revexit.
  • Quam metui ne te mediis regionibus hostis
  • Disclusum opposita bellorum nube teneret!
  • Sed desideriis superantibus obvia nobis
  • Vincula rupisti: nec te mare, nec labor ullus,
  • Nec Gothici tenuere metus, nec frigora longis
  • Dura viis. Vere in tantis, Niceta, fuisti
  • Casibus affectu victus, victorque benigno,
  • Fortis et infirmus pariter; sed utrumque potenter:
  • Victus amicitia, victus Felicis amore,
  • Vicisti duros tenera pietate labores.
  • Nunc age, sancte parens, animum mihi dede manumque,
  • Nodemus socias in vincula mutua palmas,
  • Inque vicem nexis alterno foedere dextris,
  • Sermones varios gressu spatiante seramus.
  • Enarrare libet simul et monstrare parenti
  • Sollicito nostros toto quo defuit actus
  • Tempore. Nam cui iure magis mea gesta retexam,
  • Felicisque manu nobis operata revolvam,
  • Quam cui cura sumus? Gemino qui iure, magistri
  • Et patris, ut bene gesta probet, sic improba damnet;
  • Corrigat errata, et placidus disponat agenda;
  • Imperfecta iuvet precibus, perfecta sacerdos
  • Dedicet; atque ita se Felicis in aedibus ultro
  • Atque citro referat, tamquam ipsum pectore toto
  • Felicem gerat, et patria se iactet in aula.