Latin Hagiography
A preliminary digital legendarium

Carmen ad Nicetam, episcopum Romatianae, redeuntem in Daciam


  • Iamne abis, et nos properans relinquis?
  • Quos tamen sola regione linquis,
  • Semper adnexa sine fine tecum
  • Mente futuros? 
  • Iamne discedis revocante longe
  • Quam colis, terra? Sed et hic resistis
  • Sancte Niceta: quoniam et profectum
  • Corde tenemus.
  • I, memor nostri, remaneque vadens
  • Spiritu praesens, animis vicissim
  • Insitus nostris, trahe, ferque tecum
  • Quos geris in te.
  • O nimis terra et populi beati!
  • Quos modo a nobis remeans adibis;
  • Quos tuo accedens pede visitabit
  • Christus et ore. 
  • Ibis Arctoos procul usque Dacos,
  • Ibis Epiro gemina videndus,
  • Et per aegeos penetrabis aestus
  • Thessalonicen.
  • Appulis sed nunc via prima terris
  • Te vehet, longo spatiosa plano,
  • Qua Canusino medicata flagrant
  • Vellera fuco.
  • Ast ubi paullum via proferetur,
  • Det, precor, mites tibi Christus aestus,
  • Et levis spiret sine nube siccis
  • Aura Calabris.
  • Sicut antiqui manibus prophetae
  • Per sacramentum crucis, unda misso
  • Dulcuit ligno, posuitque tristes
  • Merra liquores;
  • Sic tibi coelum modo temperetur,
  • Et levi sudo tenuatus aer,
  • Flatibus puris placide salubres
  • Spiret in auras.
  • Qui solet flatu gravis e palustri,
  • Anguium tetros referens odores,
  • Solvere in morbos tumefacta crasso
  • Corpora vento. 
  • Quem potens rerum Dominus fugari,
  • Sive mutari iubeat: suoque
  • Nunc sacerdoti bona sanitatis
  • Flabra ministret.
  • Sicut Aegypto pereunte quondam
  • Noctis et densae tenebris operta,
  • Qua Dei vivi sacra gens agebat,
  • Lux erat orbi.
  • Quae modo in toto species probatur
  • Orbe, cum sanctae pia pars fidei
  • Fulgeat Christo; reliquos tenebris
  • Obruat error.
  • Sic meo, qua se feret actus ora,
  • Cuncta Nicetae Dominus secundet:
  • Donec optato patriam vehatur
  • Laetus ad urbem.
  • Perge, Niceta, bene qua recurris,
  • Prosperos Christo comitante cursus,
  • Quem tui dudum populi fatigant
  • Nocte dieque.
  • Te reposcentes, ut ager levandis
  • Cum satis imbrem sitit, utque molles
  • Cum suas matres vituli represso
  • Lacte requirunt.
  • Unde nos iustis precibus tuorum,
  • Qui suum recte repetunt parentem,
  • Cogimur victo, licet inrepleti,
  • Cedere voto.
  • Et quia spes iam rapitur tenendi,
  • Urget affectus placitis favere:
  • Iam vias illas licet oderimus
  • Quae rapiunt te:
  • Odimus quamvis, sed easdem amamus.
  • Odimus quod te retrahunt: amamus
  • Quod tuum nobis procul attulerunt
  • Cernere vultum.
  • Quas prius stringi superante amore,
  • Nunc tibi sterni faciles precamur
  • Praevio terris pelagoque summi
  • Nomine Christi.
  • Qui tibi factis iter omne campis,
  • Arduos montes reprimat, cavasque
  • Impleat valles, salebras adaequet,
  • Iungat hiatus.
  • Te per Hydruntum Lupiasque vectum,
  • Innubae fratrum simul et sororum
  • Ambient, uno Dominum canentes
  • Ore, catervae.
  • Quis mihi pennas daret ut columbae,
  • Ut choris illis citus interessem:
  • Qui Deum Christum duce te canentes
  • Sidera pulsant?
  • Sed licet pigro teneamur aegri
  • Corporis nexu, tamen evolamus
  • Mentibus post te, Dominoque tecum
  • Dicimus hymnos.
  • Nam tuis intus simul implicati
  • Sensibus, vel cum canis, ac precaris:
  • Cum tua de te prece cumque voce
  • Promimur et nos.
  • Inde iam terris subeunte ponto,
  • Adriae stratus sinus obsequetur,
  • Unda procumbet, Zephyroque leni
  • Vela tumescent.
  • Ibis illabens pelago iacenti,
  • Et rate amata titulo salutis, armata
  • Victor antemna crucis ibis, undis
  • Tutus, et austris.
  • Navitae laeti solitum celeusma
  • Concinent, versis modulis in hymnos,
  • Et piis ducent comites in aequor
  • Vocibus auras.
  • Praecinet cunctis, tuba ceu resultans,
  • Lingua Nicetae modulata Christum:
  • Psallet alternis citharista toto
  • Aequore David.
  • Audient Amen tremefacta cete,
  • Et sacerdotem Domino canentem
  • Laeta lascivo procul admeabunt
  • Monstra natatu.
  • Undique alludent patulo verentes
  • Ore delphines, sine voce quamquam,
  • Aemula humanis tamen eloquentur
  • Gaudia linguis.
  • Nam Deo quid non sapit atque vivit,
  • Cuius et verbo sata cuncta rerum?
  • Hinc Dei laudem maris ima noscunt
  • Mutaque clamant.
  • Testis est nobis veteris prophetae
  • Bellua, ad nutum Domini profundo
  • Excita, ut mersum caperet, deinque
  • Redderet haustum.
  • Sed modo ad nostrum ferus ipse vatem
  • Auribus tantum pia devorabit
  • Cantica: impastam saturabit alvum
  • Carmine pastus.
  • Qua libet pergas iter, et per undas,
  • Perque tellurem, licet, et per hostes,
  • Ibis armatus galea salutis,
  • Vertice Christo.
  • Advolet missus Raphael, ut olim
  • Tobiae Medis; ita prosequendo
  • Ipse Nicetae comes usque Dacos
  • Angelus adsit.
  • Ducat hunc aeque famulum suum dux
  • Ille, qui quondam profugum minacis
  • Fratris a vultu Deus in salutem
  • Duxit Iacob.
  • Namque Niceta fugitivus aeque est:
  • Quod semel fecit patriarcha, semper
  • Hic facit, mundo fugiens ad alti
  • Moenia caeli:
  • Et gradus illos, quibus ille vidit
  • Angelos versa vice commeantes,
  • Iste contentus superante nubes
  • Scandere vita;
  • Per Crucis scalas properans in astra,
  • Qua Deus nitens ad humum coruscis
  • E thronis spectat varios labores
  • Bellaque mentis
  • Tuque, Niceta, bene nominatus
  • Corporis victor, velut ille dictus
  • Israel, summum quia vidit alto
  • Corde satorem.
  • Unde Nicetes meus approbatur
  • Israelites sine fraude verus,
  • Qui Deum cernit solidae fidei
  • Lumine Christum.
  • Hic Deus noster, via nostra semper,
  • Sit comes nobis, sit et antecessor:
  • Semitis lumen, pedibusque nostris
  • Sermo lucerna.
  • Qua per obscuri vada caeca secli,
  • Luminis veri face dirigamur,
  • Donec optatos liceat salutis
  • Tangere portus,
  • Quos modo undosum petimus per aequor,
  • Dum vagae mentis fluitamus aestu:
  • Terreo, tamquam fragili carina,
  • Corpore vecti.
  • Sed gubernaclo crucis hanc regente
  • Nunc ratem, in nobis pia vela cordis
  • Pandimus, Christo referente littus
  • Flamine dextro.
  • Ergo dux idem modo prosequatur
  • Te via, qua nunc properas revertens
  • Ire Niceta, patrioque reddat
  • Limine tutum.
  • Sed freto emenso superest viarum
  • Rursus in terra labor, vt veharis
  • Usque felices, quibus es Sacerdos
  • Praestitus, oras.
  • Tu Philippaeos Macetum per agros,
  • Per Tomitanam gradieris vrbem,
  • Ibis et Scupos patriae propinquos
  • Dardanus hospes.
  • O quibus iam tunc resonabit illa
  • Gaudiis tellus, ubi tu rigentes
  • Edoces Christo fera colla miti
  • Subdere gentes?
  • Quaque Riphaeis Boreas in oris
  • Alligat densis fluvios pruinis,
  • Hic gelu menteis rigidas superno
  • Igne resolvis.
  • Nam simul terris animisque duri
  • Et sua Bessi nive duriores,
  • Nunc oves facti duce te gregantur
  • Pacis in aulam:
  • Quasque cervices dare servituti,
  • Semper a bello indomiti, negarunt,
  • Nunc iugo veri Domini subactas
  • Sternere gaudent.
  • Nunc magis dives pretio laboris
  • Bessus exultat: quod humi manuque
  • Ante quaerebat, modo mente caelo
  • Colligit aurum.
  • O vices rerum! Bene versa forma!
  • Invii montes prius et cruenti,
  • Nunc tegunt versos monachis latrones
  • Pacis alumnos.
  • Sanguinis quondam, modo terra vitae est.
  • Vertitur caelo pia vis latronum,
  • Et favet Christus supera occupanti
  • Regna rapinae.
  • Mos ubi quondam fuerat ferarum,
  • Nunc ibi ritus viget angelorum:
  • Et latet iustus quibus ipse latro
  • Vixit in antris.
  • Euge Niceta, bone serve Christi,
  • Qui tibi donat lapides in astra
  • Vertere, et vivis sacra templa saxis
  • Aedificare.
  • Avios saltus, iuga vasta lustras,
  • Dum viam quaeris, sterilemque silvam
  • Mentis incultae superans in agros
  • Vertis opimos.
  • Te patrem dicit plaga tota Boreae,
  • Ad tuos fatus Scytha mitigatur,
  • Et sui discors fera te magistro
  • Pectora ponit.
  • Et Getae currunt, et uterque Dacus;
  • Qui colit terrae medio, vel ille
  • Divitis multo bove pelleatus
  • Accola ripae.
  • De lupis hoc est vitulos creare,
  • Et bovi iunctum palea leonem
  • Pascere, et tutis cava viperarum
  • Pandere parvis.
  • Namque mansueto pecori coire
  • Bestias pulsa feritate suades,
  • Qui feras mentes hominum polito
  • Imbuis ore.
  • Orbis in muta regione per te
  • Barbari discunt resonare Christum
  • Corde Romano, placidamque casti
  • Vivere pacem.
  • Sic tuo mitis lupus est ovili,
  • Pascitur concors vitulus leoni,
  • Parvus extracta trucibus cavernis
  • Aspide ludit.
  • Callidos auri legulos in aurum
  • Vertis, et versos imitatis ipse,
  • E quibus vivum fodiente verbo
  • Eruis aurum.
  • Has opes condens Domino parenni,
  • His sacrum lucris cumulans talentum,
  • Audies: Intra Domini perennis
  • Gaudia laetus.
  • His precor cum te domus alma sancto
  • Ceperit fratrum numerosa coetu
  • In choris, et nos pietate cari
  • Pectoris abde.
  • Nam Deo grates, quod amore tanto
  • Nos tibi adstrinxit per operta vincla,
  • Vis ut internam valeat catenam
  • Rumpere nulla.
  • Unde complexi sine fine carum
  • Pectus, haeremus laqueo fideli;
  • Quaque contendas, comites erimus
  • Mente sequaci.
  • Caritas Christi bene fusa coelo,
  • Cordibus nostris ita nectit intus,
  • Ut nec abiuncto procul auferamur
  • Orbe remoti:
  • Nulla nos aetas tibi labis unquam,
  • Orbis aut alter, neque mors revellet;
  • Corporis vita moriente, vita
  • Vivet amoris.
  • Dum graves istos habitamus artus,
  • Mente te semper memori colemus:
  • Tu petes simus simul in perenni
  • Tempore tecum.
  • Namque te celsum meritis, in altum
  • Culmen imponet pretiosa virtus:
  • Inque viventum super urbe magnis
  • Turribus addet.
  • Nos locis, quantum meritis diremti,
  • Eminus celsis humiles patronis,
  • Te procul sacris socium catervis
  • Suspiciemus.
  • Quis die nobis dabit hoc in illa,
  • Ut tui stemus lateris sub umbra,
  • Et tuae nobis requietis aura
  • Temperet ignem?
  • Tunc, precor, nostri nimium memento
  • Et patris sancti gremio recumbens,
  • Roscido nobis digito furentem
  • Discute flammam.
  • Nunc abi felix tamen et recedens
  • Semper huc ad nos animo recurre;
  • Esto nobiscum, licet ad paternam
  • Veneris urbem.
  • Non enim unius populi magistrum,
  • Sed nec unius dedit esse civem
  • Te Deus terrae: patria ecce nostra
  • Te sibi sumit.
  • Nunc tuos aequa pietate utrisque
  • Divide affectus; et amore nobis,
  • Civibus vultu, gemina morare
  • Civis ora.
  • Forsan et maior patria haec habenda,
  • Non manu factis ubi contineris
  • Pectorum tectis, hominesque vivam
  • Incolis urbem.
  • Sicut antistes, ita dignus almi
  • Hospes es Christi, quia christianis
  • Mentibus consors, habitas herile
  • Accola templum.
  • Iam vale nobis, et in omne nostri
  • Diligens aevum, bonus usque finem
  • Duc bonum cursum, positamque iustis
  • Sume coronam.